Idż do strony UŚ www.us.edu.pl Wydział Prawa i Administracji
Kierunki i zasady przyjęć na studia. Informacje o strukturze Wydziału. Działalność Wydziału, kierunki badań, publikacje i wydarzenia. Studenci. Informacje m.in. o egzaminach, planach zajęć, pomocy materialnej. Ogłoszenia dla studentów i pracowników.
  Opisy przedmiotów  
 
Strona główna
 
 
Historia ustroju Polski na tle powszechnym
 (Wykład)
prof. dr hab. Józef Ciągwa

Program:

Przedmiot wprowadza podstawowe umiejętności analizy procesów zachodzących w sposobach kształtowania instytucji ustrojowych w rozwoju historycznym, poczynając od okresu budowy państwa feudalnego, po kres instytucji państwa totalitarnego (faszystowskiego, bolszewickiego). Poznanie podstawowych instytucji prawno-ustrojowych w rozwoju historycznym stanowi podstawę zrozumienia procesów zachodzących w sposobach zarządzania sprawami publicznymi w ramach państwa współczesnego. Celem przedmiotu jest ukazanie ewolucji form zarządzania państwem, budowania różnych modelów sprawowania władzy, wskazanie na instytucje ustrojowe stanowiące podstawy stanowienia prawa, wykonawstwa, kontroli procesów decyzyjnych w systemie sprawowania władzy, organizacji sądownictwa. W trakcie analizy rozwiązań stosowanych na gruncie państw obcych szczególną rolę przywiązuje się do przedstawiania tych instytucji, które miały i mają wpływ na zrozumienie sposobów kształtowania polskich rozwiązań ustrojowych Zajęcia z Historii ustroju Polski na tle powszechnym prowadzone będą w formie wykładu wprowadzającego do zrozumienia istoty najważniejszych problemów, wskazania literatury przedmiotu oraz podstawowych źródeł normatywnych. W oparciu o metodę przekazu, metodę analizy porównawczej i metodę opisu zapoznaje się studentów z problemami związanymi z rozwojem instytucji ustrojowych państwa. Uzupełnieniem wykładu są ćwiczenia prowadzone w formie konwersatorium, w trakcie którego studenci winni, pod okiem prowadzącego, przedyskutować nakreślone wcześniej zagadnienia w oparciu o wskazaną literaturę oraz źródła w postaci wyselekcjonowanych dokumentów. Jedną z najważniejszych metod jest zatem dyskusja kierowana przez prowadzącego zajęcia oraz analiza źródeł wskazanych w spisie literatury.Szczegółowa treść zajęć (tezy do przedmiotu):

1. Periodyzacja dziejów. Rozwój instytucji prawno-ustrojowych w Polsce i we Francji. Porównanie procesów rozwojowych.
2. Monarchia patrymonialna. Polskie doświadczenia w okresie decentralizacji władzy (pryncypat i policentryzm). Zasady kreacji głowy państwa w systemach monarchistycznych na przykładzie Polski.
3. Monarchia stanowa – zestawienie systemów ustrojowych w Anglii, Francji, Polsce.
4. Rzeczpospolita szlachecka (rozwój przywilejów szlacheckich, powstanie sejmików ziemskich i ich rodzaje, ruch egzekucyjny, liberum veto, sejm walny, wolne elekcje, artykuły henrykowskie, pacta conventa). Kryzys demokracji szlacheckiej, przyczyny upadku systemu ustrojowego w Polsce.
5. Monarchia absolutna na przykładach Anglii i Francji.
6. Samodzierżawie w Rosji.
7. Monarchia parlamentarno-gabinetowa. System ustrojowy w Anglii od połowy XVIIw.(powstanie gabinetu, wzajemne relacje pomiędzy parlamentem i gabinetem, pozycja króla w systemie ustrojowym, zasady odpowiedzialności ministrów, reformy prawa wyborczego, rozumienie konstytucji w znaczeniu materialnym).
8. Republika prezydencka. Powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. System federalny w praktyce ustrojowej. Konstytucja w znaczeniu formalnym.
9. Francja w okresie konstytucyjnym. Porównanie systemów ustrojowych Francji, budowanych w oparciu o piętnaście kolejnych konstytucji – od Konstytuanty do V Republiki.
10. Polska w okresie budowy i rozwoju państwa konstytucyjnego. Reformy „stanisławowskie”, okres Sejmu Wielkiego, Konstytucja Majowa, Księstwo Warszawskie i jego konstytucja, konstytucja Królestwa Kongresowego, Wolne Miasto Kraków, autonomia Galicji.
11. Odbudowa państwowości polskiej. Okres przejściowy (1918-1922): ukształtowanie granic Państwa, tworzenie organów władzy, pierwsze akty ustrojodawcze, autonomia województwa śląskiego, obywatelstwo polskie, uznanie państwa polskiego.
12. Konstytucja Marcowa. Kryzys demokracji parlamentarnej – przewrót majowy, nowela sierpniowa.
13. Konstytucja Kwietniowa. Budowa państwa autorytarnego. Różnice pomiędzy państwem autorytarnym a państwem totalitarnym (bolszewickim, faszystowskim).
14. Administracja II RP. Organizacja sądownictwa. Samorząd.
15. Ziemie polskie pod okupacją sowiecką i niemiecką. Budowa państwa podziemnego (Polska Walcząca). Rząd Emigracyjny. Tworzenie Sowieckich ogniw władzy na ziemiach polskich – Polska Lubelska.
16.System ustrojowy PRL. „Ludowładztwo” czy „Rzeczpospolita”?

Literatura podstawowa:

A.Ajnenkiel, B. Leśnodorski, W. Rostocki: Historia ustroju Polski (1764-1939). Warszawa 1969r.
J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa 1999.
J.Baszkiewicz: Powszechna historia ustrojów państwowych. Gdańsk 2001
M. Kallas, A. Lityński: Historia ustroju i prawa Polski Ludowej. Warszawa 2000
K.Krasowski, B.Lesiński, K.Sikorska-Dzięgielewicz,
J.Walachowicz: Historia państwa i prawa Polski. Zarys wykładu Poznań 1994
E.Borkowsaka-Bagieńska, K.Krasowski, B.Lesiński,
J.Walachowicz: Powszechna historia państwa i prawa. Poznań 1993
M. Sczaniecki: Powszechna historia państwa i prawa. Warszawa 2000.

Teksty źródłowe:
J.Ciągwa, A.Lityński: Teksty źródłowe z historii państwa i prawa Polski (1864-1945). Katowice 1974
Historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych. Red. B. Lesiński. Poznań 1995.
Powszechna historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych. M.Ptak i M.Kinstler. Wrocław 1996
Wybór tekstów źródłowych do historii państwa i prawa w dobie nowożytnej. Oprac. M. Sczaniecki. Warszawa 1987

Literatura pomocnicza:

S. Grodziski: Porównawcza historia ustrojów państwowych. Kraków 1998.
I.Jaworski: Zarys powszechnej historii państwa i prawa. 1966
K.Kamińska, A.Gaca: Historia powszechna ustrojów państwowych. Toruń 2002
K.Koranyi: Powszechna historia państwa i prawa. Warszawa 1963-1967.
A. Korobowicz, W. Witkowski: Historia ustroju i prawa polskiego. Zakamycze 1998

Przykładowe tematy egzaminacyjne lub zaliczeniowe:

Podaj daty graniczne monarchii patrymonialnej w Polsce!
Gdzie i za panowania jakiego władcy został wydany Akt o supremacji?
Co to jest suspensa?
W którym roku powstał Związek Niemiecki?
W jakim okresie istniały w Rosji prykazy?
Na podstawie jakiego aktu prawnego Amerykańskie stany utworzyły konfederację?
Podaj dokładne daty trzech aktów prawnych stanowiących Konstytucję Majową!
Jaki szczególny zapis zawierał art.4 Konstytucji Księstwa Warszawskiego?
Co oznacza termin paszportyzacja, kiedy i przez kogo został zastosowany względem ludności polskiej?
Na jakiej podstawie prawnej funkcjonował organu Polski Lubelskiej?

Uwagi:

Student zalicza przedmiot po pozytywnie zdanym egzaminie pisemnym, opartym na teście aktywnym. Na test ten składa się około 30-40 pytań wymagających krótkich, jednoznacznych, precyzyjnych odpowiedzi. Pytania zapisane są na dwóch stronach kartki formatu A-4 (pytania o treści zbliżonej do wskazanych wyżej). Czas odpowiedzi – 30 minut.
 
 
 
 
  Czas przygotowania strony: 0.001 sec.