Program:
Przedmiot wprowadza podstawowe umiejętności analizy procesów zachodzących w sposobach kształtowania instytucji ustrojowych w rozwoju historycznym, poczynając od okresu budowy państwa feudalnego, po kres instytucji państwa totalitarnego (faszystowskiego, bolszewickiego). Poznanie podstawowych instytucji prawno-ustrojowych w rozwoju historycznym stanowi podstawę zrozumienia procesów zachodzących w sposobach zarządzania sprawami publicznymi w ramach państwa współczesnego. Celem przedmiotu jest ukazanie ewolucji form zarządzania państwem, budowania różnych modelów sprawowania władzy, wskazanie na instytucje ustrojowe stanowiące podstawy stanowienia prawa, wykonawstwa, kontroli procesów decyzyjnych w systemie sprawowania władzy, organizacji sądownictwa. W trakcie analizy rozwiązań stosowanych na gruncie państw obcych szczególną rolę przywiązuje się do przedstawiania tych instytucji, które miały i mają wpływ na zrozumienie sposobów kształtowania polskich rozwiązań ustrojowych Zajęcia z Historii ustroju Polski na tle powszechnym prowadzone będą w formie wykładu wprowadzającego do zrozumienia istoty najważniejszych problemów, wskazania literatury przedmiotu oraz podstawowych źródeł normatywnych. W oparciu o metodę przekazu, metodę analizy porównawczej i metodę opisu zapoznaje się studentów z problemami związanymi z rozwojem instytucji ustrojowych państwa. Uzupełnieniem wykładu są ćwiczenia prowadzone w formie konwersatorium, w trakcie którego studenci winni, pod okiem prowadzącego, przedyskutować nakreślone wcześniej zagadnienia w oparciu o wskazaną literaturę oraz źródła w postaci wyselekcjonowanych dokumentów. Jedną z najważniejszych metod jest zatem dyskusja kierowana przez prowadzącego zajęcia oraz analiza źródeł wskazanych w spisie literatury.Szczegółowa treść zajęć (tezy do przedmiotu):
1. Periodyzacja dziejów. Rozwój instytucji prawno-ustrojowych w Polsce i we Francji. Porównanie procesów rozwojowych.
2. Monarchia patrymonialna. Polskie doświadczenia w okresie decentralizacji władzy (pryncypat i policentryzm). Zasady kreacji głowy państwa w systemach monarchistycznych na przykładzie Polski.
3. Monarchia stanowa – zestawienie systemów ustrojowych w Anglii, Francji, Polsce.
4. Rzeczpospolita szlachecka (rozwój przywilejów szlacheckich, powstanie sejmików ziemskich i ich rodzaje, ruch egzekucyjny, liberum veto, sejm walny, wolne elekcje, artykuły henrykowskie, pacta conventa). Kryzys demokracji szlacheckiej, przyczyny upadku systemu ustrojowego w Polsce.
5. Monarchia absolutna na przykładach Anglii i Francji.
6. Samodzierżawie w Rosji.
7. Monarchia parlamentarno-gabinetowa. System ustrojowy w Anglii od połowy XVIIw.(powstanie gabinetu, wzajemne relacje pomiędzy parlamentem i gabinetem, pozycja króla w systemie ustrojowym, zasady odpowiedzialności ministrów, reformy prawa wyborczego, rozumienie konstytucji w znaczeniu materialnym).
8. Republika prezydencka. Powstanie Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. System federalny w praktyce ustrojowej. Konstytucja w znaczeniu formalnym.
9. Francja w okresie konstytucyjnym. Porównanie systemów ustrojowych Francji, budowanych w oparciu o piętnaście kolejnych konstytucji – od Konstytuanty do V Republiki.
10. Polska w okresie budowy i rozwoju państwa konstytucyjnego. Reformy „stanisławowskie”, okres Sejmu Wielkiego, Konstytucja Majowa, Księstwo Warszawskie i jego konstytucja, konstytucja Królestwa Kongresowego, Wolne Miasto Kraków, autonomia Galicji.
11. Odbudowa państwowości polskiej. Okres przejściowy (1918-1922): ukształtowanie granic Państwa, tworzenie organów władzy, pierwsze akty ustrojodawcze, autonomia województwa śląskiego, obywatelstwo polskie, uznanie państwa polskiego.
12. Konstytucja Marcowa. Kryzys demokracji parlamentarnej – przewrót majowy, nowela sierpniowa.
13. Konstytucja Kwietniowa. Budowa państwa autorytarnego. Różnice pomiędzy państwem autorytarnym a państwem totalitarnym (bolszewickim, faszystowskim).
14. Administracja II RP. Organizacja sądownictwa. Samorząd.
15. Ziemie polskie pod okupacją sowiecką i niemiecką. Budowa państwa podziemnego (Polska Walcząca). Rząd Emigracyjny. Tworzenie Sowieckich ogniw władzy na ziemiach polskich – Polska Lubelska.
16.System ustrojowy PRL. „Ludowładztwo” czy „Rzeczpospolita”? |
Literatura podstawowa:
A.Ajnenkiel, B. Leśnodorski, W. Rostocki: Historia ustroju Polski (1764-1939). Warszawa 1969r.
J. Bardach, B. Leśnodorski, M. Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa 1999.
J.Baszkiewicz: Powszechna historia ustrojów państwowych. Gdańsk 2001
M. Kallas, A. Lityński: Historia ustroju i prawa Polski Ludowej. Warszawa 2000
K.Krasowski, B.Lesiński, K.Sikorska-Dzięgielewicz,
J.Walachowicz: Historia państwa i prawa Polski. Zarys wykładu Poznań 1994
E.Borkowsaka-Bagieńska, K.Krasowski, B.Lesiński,
J.Walachowicz: Powszechna historia państwa i prawa. Poznań 1993
M. Sczaniecki: Powszechna historia państwa i prawa. Warszawa 2000.
Teksty źródłowe:
J.Ciągwa, A.Lityński: Teksty źródłowe z historii państwa i prawa Polski (1864-1945). Katowice 1974
Historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych. Red. B. Lesiński. Poznań 1995.
Powszechna historia państwa i prawa. Wybór tekstów źródłowych. M.Ptak i M.Kinstler. Wrocław 1996
Wybór tekstów źródłowych do historii państwa i prawa w dobie nowożytnej. Oprac. M. Sczaniecki. Warszawa 1987 |